KHUÊ VĂN CÁC – BIỂU TƯỢNG CỦA TRI THỨC VÀ LÒNG NHÂN CỦA MINH QUÂN

 Năm 1805, vua Gia Long cho xây dựng Khuê Văn Các trong khuôn viên Văn Miếu – Quốc Tử Giám, nhằm tôn vinh và đề cao giá trị của tri thức và văn chương. Công trình được Tổng trấn Bắc thành Nguyễn Văn Thành (1758–1817) trực tiếp chỉ huy thi công.

Trong văn hoá Đông Á, sao Khuê là tinh tú chủ quản văn học, thi cử và học vấn, biểu trưng cho trí tuệ và sự khai sáng. Việc dựng lầu Khuê Văn giữa lòng Thăng Long thể hiện rõ tầm nhìn nhân văn và tinh tế của vua Gia Long — một minh quân biết trọng dụng sĩ phu Bắc Hà, dùng văn hoá để kết nối lòng người sau thời loạn.

Trải qua hơn hai thế kỷ, Khuê Văn Các vẫn là biểu tượng của tinh thần học hỏi và văn hiến Việt Nam. Năm 1997, hình ảnh này được chọn làm biểu tượng chính thức của Thủ đô Hà Nội, và sau đó được in trên tờ tiền polymer mệnh giá 100.000 đồng, như một lời nhắc về giá trị bền vững của tri thức.

Nhắc lại chuyện xưa để càng thấy cái tâm và tầm của vua Gia Long. Sau những biến động cuối thế kỷ XVIII:
Tướng Tây Sơn Vũ Văn Nhậm – con rể của Nguyễn Nhạc, từng được Nguyễn Huệ sai ra Bắc dẹp loạn Nguyễn Hữu Chỉnh, cuối cùng cũng bị chính Nguyễn Huệ giết. Trong khi đó, vua Lê Chiêu Thống vì lo sợ quân Tây Sơn đã phải rời Thăng Long, cùng mẹ lên Cao Bằng, rồi sang Trung Quốc cầu viện nhà Thanh.

Nhận lời cầu cứu, vua Càn Long sai Tôn Sĩ Nghị đem quân “Phù Lê diệt Tây Sơn”. Quân Thanh chiếm Thăng Long dễ dàng, nhưng vì chủ quan, họ nhanh chóng đại bại khi Nguyễn Huệ (lúc này là Quang Trung) thần tốc kéo quân ra Bắc vào dịp Tết Nguyên Đán năm 1789. Tôn Sĩ Nghị tháo chạy, còn Lê Chiêu Thống và các trung thần phải lưu vong, sống trong cảnh khổ nhục xứ người cho đến lúc qua đời.

Thế nhưng, đến năm 1804, vua Gia Long – người sáng lập triều Nguyễn, đã cho rước hài cốt của vua Lê Chiêu Thống và gia quyến về nước, an táng tại Thanh Hoá và lập đền thờ trang trọng. Ông còn truy phong 33 vị trung thần nhà Lê danh hiệu “Cố Lê tiết nghĩa thần”, để họ được thờ phụng, ghi nhớ công lao trung trinh.

Một hành động mang đậm tinh thần nhân nghĩa và hoà hiếu, cho thấy vua Gia Long không chỉ là người thống nhất giang sơn, mà còn là vị minh quân biết lấy văn hoá và lòng nhân để ổn định lòng người, vun đắp nền trị quốc lâu dài.

👉 Khuê Văn Các vì thế không chỉ là một công trình kiến trúc cổ kính, mà còn là biểu tượng của trí tuệ, nhân nghĩa và tinh thần hoà hợp dân tộc Việt Nam.