THÔNG HAI LÁ DẸT – “KỲ LÂN CỔ ĐẠI” GIỮA RỪNG BÌ-ĐÚP
Giữa đại ngàn Bidoup – Núi Bà của Lâm Đồng, có một loài cây mà bất kỳ ai từng gặp đều phải đứng lại thật lâu để ngắm: Thông hai lá dẹt (Pinus krempfii) – loài thông độc nhất vô nhị của Việt Nam, không nơi nào khác trên Trái Đất có.
1. Một loài thông “lạ” đến mức các nhà thực vật học tranh luận suốt trăm năm
Nếu như tất cả các loài thông trên thế giới đều có lá hình kim, thì thông này lại… có hai chiếc lá dẹt, mỏng như hai lưỡi kiếm đặt song song.
Chính nét khác thường ấy khiến giới khoa học từng xếp loài này ra một chi riêng – Ducampopinus, rồi sau nhiều lần phân tích ADN hiện đại mới đưa trở lại chi Pinus, với tên chuẩn hiện nay:
👉 Pinus krempfii H. Lec.
Tên “krempfii” được đặt theo nhà thực vật học người Đức M. Krempf, người đầu tiên thu mẫu loài này. Sau đó, A. Chevalier – nhà thực vật học Pháp – từng đổi sang Ducampopinus krempfii để vinh danh Ducamp, quản đốc thủy lâm Đông Dương
2. Đặc điểm nhận diện – nhìn một lần là nhớ mãi
- Lá: hai bản dẹt, dài 5–12 cm, màu xanh thẫm, gân nổi rõ. Cây non có lá bèo rất đẹp.
- Tán: rộng, dày, sẫm màu, dạng rẻ quạt xòe, nhìn từ xa đã thấy tách biệt khỏi tán rừng.
- Chiều cao: 35–40 m, thường vượt lên hẳn các cây xung quanh nên dễ bị… sét đánh.
- Sinh trưởng: chậm đến kinh ngạc – đường kính chỉ tăng khoảng 1 mm/năm, nghĩa là một cây đường kính 2 mét có thể đã sống hơn 1.000 năm.
- Rễ: rỗng, tạo vi môi trường ẩm – thoáng – thân thiện cho nhiều loài khác sống chung.
- Nón: nón đực nhỏ, nón cái lớn hơn (khi khô có hình rất đặc trưng); hạt nhỏ và không lớn như thông ba lá hoặc thông Đà Lạt.
3. Phân bố – quý hiếm đến mức “gặp được là may”
Thông hai lá dẹt là loài đặc hữu của Việt Nam, chỉ xuất hiện ở:
- Lâm Đồng (đặc biệt nhiều tại Bidoup – Núi Bà, Đam Rông, một phần Lang Biang)
- Vài điểm rải rác thuộc Khánh Hòa cũ
Độ cao: 1.000–2.000 m, tập trung nhất 1.200–1.800 m.
Mọc chung với: Thông tre, Thông nàng, Xá xị, Hồi núi, Dẻ, Chân chim…
Đã có nhiều nỗ lực đem cây về trồng tại Đà Lạt, nhưng không thành công. Cây cuối cùng từng sống sót trong Vườn hoa Đà Lạt những năm 1990 cũng chết mà không rõ nguyên nhân.
Loài này thích điều kiện vi khí hậu rất đặc thù – ẩm, lạnh, đất rừng nguyên sinh – nên cực kỳ khó thích nghi khi rời môi trường tự nhiên.
4. Ký ức người đi rừng – và những lần gặp gỡ đáng nhớ
Với những ai từng điều tra rừng, từng đi thực địa giữa Bidoup – Núi Bà, hẳn sẽ không quên cảm giác nhìn thấy tán thông hai lá dẹt lộ lên giữa tấm thảm rừng. Cây đứng đó như một “cụ già ngàn tuổi”, lặng lẽ, bình yên mà đầy uy nghiêm.
Tôi từng thấy loài này tại khu vực Đam Rông (Lâm Đồng). Mỗi lần gặp lại là một lần thấy rõ hơn giá trị vô giá của hệ sinh thái rừng nguyên sinh nơi đây.
Trong một mẫu vật bạn thấy: nón đực, nón cái đã khô, lá và hạt – những dấu hiệu nhận diện đặc trưng của loài.
5. Vì sao Thông hai lá dẹt quý đến vậy?
- Độc nhất hành tinh – không nơi nào khác có.
- Cổ xưa – nhánh tiến hóa hiếm gặp, tồn tại hàng triệu năm.
- Sinh trưởng cực chậm – đường kính tăng 1 mm/năm.
- Nhạy cảm – dễ tổn thương trước biến đổi môi trường.
- Vai trò sinh thái lớn – tạo không gian tán cao, góp phần duy trì cấu trúc rừng á nhiệt đới núi cao.
Loài này được xếp vào nhóm cần bảo tồn đặc biệt nghiêm ngặt.
6. Một biểu tượng của Bidoup – “mái nhà” Tây Nguyên
Nhắc đến Bidoup – Núi Bà hay vùng Đam Rông, Lang Biang… người ta thường nghĩ đến rừng rậm, thông ba lá, thông năm lá. Nhưng Thông hai lá dẹt mới thật sự là “viên ngọc ẩn” – thứ khiến vùng đất này trở thành một trong những trung tâm đa dạng sinh học lớn nhất Việt Nam.
Gặp được loài cây này, hiểu về nó – cũng là cách mỗi người thêm một lần trân quý thiên nhiên.
