LƯỢC SỬ TÀ NĂNG
Phần 1: Truy gốc tích tên gọi
Tôi ngẫm nghĩ chắc liên quan tới ngôn ngữ K’ho…
Nó nói tiếp:
- Tên là Loan, cha nội Đăng bữa vô gặp già làng; nghe nói vậy!
Những suy đoán của tôi, trật lất!
---
Tôi lần mò, với những ghi chép đầu tiên,
Yersin đã miêu tả rằng, đường mòn từ Tánh Linh lên cao nguyên miền Thượng rất dốc, con đường ông đi qua phải giật độ cao từ 50m lên 950m hết 2h đồng hồ. Khi đứng trên đỉnh núi, ông thấy một chân trời bao la, đầy ắp rừng thông và bãi cỏ. Ông ghé qua một làng nói bằng hai thứ tiếng Chăm và Mạ. Có tên gọi là Lao-Guan!
Ngoài ra, còn có các làng Bô Kran, Diom. Bằng cách phân tích, đối chiếu từ các nguồn tài liệu, Lao Gu-an còn có nhiều cách viết khác như Lawang, Lao-Gouan, Lao Uan.
Thời Việt Nam Cộng Hòa, thì Lao Gu-an thuộc tỉnh Tuyên Đức.
Sau năm 1975, vùng Loan được chia thành 5 xã Tà Năng, Đạ Quyn, Tà Hine, Đà Loan, Ninh Loan. Tới đây, đã biết được rằng Tà Năng thuộc vùng Loan cũ, và có nguồn gốc từ ghi chép của Yersin là Lao Gu-an.
Hành trình để biết tại sao có tên là Loan mất 5 năm ròng, cực kỳ gian khổ vì phải truy gốc từ rất nhiều tài liệu, ở Tây Nguyên phải dựa vào ghi chép của người Pháp. Mà tôi thì không biết tiếng Pháp!
---
Ý nghĩa một vài địa danh
Đại Ninh: Tên gốc K’ho là Đạ Nyim, được đọc lệch thành
Tà Nôi: Tên gốc Raglai là Sanuai, có nghĩa là cái muỗng.
Ma Nới: Tên gốc Raglai là Hamu Tanuic, chưa rõ nghĩa!
---
Phần 2: Chăm Pa diệt vong (còn tiếp…)
Ảnh: Sử dụng bản đồ của Cục Đồ Bản Quốc Phòng Hoa Kỳ 12-1972.
Phần 2: Chăm Pa diệt vong
Người ta gọi là vàng hời, ngày nay chúng ta vẫn hay nói khi có tiền từ đâu tự tới là “hời rồi”. Từ Hời-có nghĩa là Chăm! Vàng Hời có nghĩa là Vàng của người Chăm!
---
Có những nền văn minh từng phát triển rực rỡ, có những đế chế hùng mạnh. Nhưng rồi tất cả chìm sâu trong vũng bùn diệt vong, xót xa thay! Chăm Pa cũng không thoát khỏi số phận đó, hành trình từ Kandapurpura tới Panduranga chấm dứt.
1832-Chăm Pa chính thức biến mất khỏi bản đồ thế giới, nước mất!
Người Chăm bị triều đinh Huế đàn áp, bóc lột, truy sát, nhất là những người đã theo các thế lực chống lại triều đình. Toàn bộ cấu trúc xã hội, tôn giáo, kinh tế của Chăm Pa hoàn toàn sụp đổ. Nhà tan!
---
Người Chăm tìm mọi cách thoát họa diệt vong bằng cách nổi dậy, chạy trốn!
Thực thì, khoảng thế kỷ 15 người Chăm đã thực hiện các cuộc di cư qua các miền đất khác, quốc gia khác sau khi đất nước chiến tranh liên miên với Đại Việt. Chạy thoát bằng mọi cách, bằng đường biển hoặc các lối lên cao nguyên. Trong đó ngã đường từ Parang chạy qua Tà Nôi để lên Ma Bó, gặp những người dân anh em như K’ho, Raglai, Churu. Cả hoàng gia ngựa người dắt díu nhau thoát khỏi sự truy sát. Dọc đường, họ gửi nhờ những báu vật, rồi họ lại đi tiếp, cứ thế họ đi về hướng tây. Đi về phía mặt trời lặn!
Chính vậy, vùng Lao Gu-an xưa hay vùng Tà Năng vẫn còn đền thờ lưu giữ những báu vật hoàng gia Chăm, là đền Sopmdronghay và KrayO ở đây!
---
Một mình lẻ loi, tôi đi trên con đường ấy, giẫm lại những dấu chân xưa. Tà Nôi nắng nóng đầu mùa khô, nhưng bù lại có nguồn nước từ suối dồi dào. Con đường lên cao nguyên dốc đá lởm chởm, toàn đá dăm dễ trơn trượt. Con đường sâu hun hút, rừng cũng thay dần từ rừng Dầu sang rừng Thông.
Đêm đó, tôi trú tạm ở một trạm kiểm lâm ven rừng, các anh hỏi có mang theo s.úng không?
- Dạ, không! nhưng có d_ao. Tôi đáp!
Sáng hôm sau, mấy anh chỉ cho tôi đường ra dân qua làng Cha Rang Hô để xuống Phan Dũng. Tôi lặng lẽ đi, lầm lũi leo dốc như bước chân của đoàn người chạy trốn 300 năm trước giữa đất trời bất tận. Hết rừng, ra tới ruộng. Tôi gặp một đàn trâu hơn chục con, tụi trâu nhìn tôi rồi hè nhau lùa tôi chạy rẽ đất cày. Hoảng hồn!
---
Ảnh:
✓ Đường màu đỏ là đường từ Tà Nôi lên Ma Bó.
✓ Đường màu vàng là từ Tà Năng xuống Phan Dũng.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét